Το Σάββατο 10 / 03 / 2011 και ώρα 20:00 προβάλλεται στην αίθουσα του Παμμικρασιατικού Συνδέσμου, Φωκαίας 26, πλ. Ελευθερίας, η ταινία: “METROPOLIS”
Είσοδος ελεύθερη
Σκηνοθεσία: Φριτς Λανγκ
Στο μέλλον, η τρανή πόλη «Μητρόπολη» είναι το καμάρι του σύγχρονου κόσμου: παράδειγμα υψηλής τεχνολογίας, στολίδι της πιο μοντέρνας αρχιτεκτονικής, με εντυπωσιακά πανύψηλα κτήρια, εναέρια κυκλοφορία, πλούτο, διασκέδαση -ένας εξελιγμένος παράδεισος που απολαμβάνουν οι λίγοι, οι αστοί. Κυβερνήτης όλου αυτού είναι ο Τζο Φρέντερσεν, που διοικεί την πόλη από το τεράστιο γραφείο του στην κορυφή ενός ουρανοξύστη. Αυτή η πανέμορφη ουτοπία όμως δεν κινείται μόνη της. Είναι ένας καλο-λαδωμένος μηχανισμός, που λειτουργεί νύχτα-μέρα από τον εξαντλητικό κόπο και μόχθο των εργατών.
Στα έγκατα της γης, κάτω από την πόλη με την έντονη ζωή, βρίσκονται στρατιές εργατών που ζουν και χειρίζονται τις μηχανές, ώστε όλα να λειτουργούν ρολόι στην επιφάνεια της γης. Κάθε μέρα, οι εργάτες εξουθενωμένοι από την σκληρή δουλειά επιστρέφουν στα ταπεινά σπίτια τους και στις οικογένειές τους, μόνο και μόνο για να ξεκινήσει η επόμενη βάρδια με άλλους εργάτες…Όμως, αυτή η κατάσταση, με τους αστούς να χαίρονται τη ζωή που τους προσφέρει ο μόχθος των εργατών, σύντομα θα αλλάξει, όταν ο γιος του Φρέντερσεν, ο Φρέντερ, που ζει μια ξένοιαστη ζωή γεμάτη γλέντια, γνωρίζει κατά τύχη την όμορφη Μαρία, κόρη ενός εργάτη. Ο Φρέντερ ερωτεύεται κεραυνοβόλα την αγνή Μαρία, την ακολουθεί στην πόλη των εργατών και συγκλονίζεται όταν ανακαλύπτει ότι η δική του ευτυχία στηρίζεται στον κόπο ενός ολόκληρου κόσμου, που δεν γνώριζε καν ότι υπάρχει. Όταν ο πατέρας του, όμως, βλέπει την επιρροή της Μαρίας στους εργάτες και ότι ο Φρέντερ θέλει να φέρει δικαιοσύνη, αποφασίζει να δώσει ένα μάθημα στους εργάτες, για να μην τολμήσουν να σηκώσουν κεφάλι. Συναντά λοιπόν τον μισότρελο επιστήμονα Ρότβανγκ, και του δίνει εντολή να δώσει τη μορφή της Μαρίας σε ένα ρομπότ που έχει φτιάξει. Το ρομπότ θα παρασύρει τους εργάτες σε απερίσκεπτες πράξεις, που θα πληρώσουν με το αίμα τους. Ο Ρότβανγκ αιχμαλωτίζει τη Μαρία και φτιάχνει το μοχθηρό ρομπότ, το οποίο αρχίζει το διαβολικό έργο του. Ο Φρέντερ στην αρχή δεν καταλαβαίνει την αλλαγή της αγαπημένης του Μαρίας… Θα παλέψει όμως για την αγάπη του και για την ανακάλυψη της αλήθειας. Και, μόλις οι συνέπειες των καταστρεπτικών πράξεων της ψεύτικης Μαρίας αρχίσουν να φαίνονται, η Μητρόπολη, πάνω και κάτω από τη γη, δεν θα είναι ποτέ η ίδια…
Παίζουν: Μπριγκίτε Χελμ, Άλφρεντ Άμπελ, Γκούσταβ Φρέλιχ
Μια από τις πιο διάσημες ταινίες του βωβού κινηματογράφου το “Metropolis” βρίσκεται ανάμεσα στις κορυφαίες ταινίες του είδους για αρκετούς λόγους που θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε παρακάτω. Όπως κι η επανέκδοση της προηγούμενης εβδομάδας “Kuhle Wampe - Σε ποιόν ανήκει ο κόσμος;” έτσι και στην περίπτωση του “Metropolis” έχουμε να κάνουμε με μια ταινία που δημιουργήθηκε στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Κι έχει μια αξία να σταθούμε σ’ αυτό το σημείο και να παρατηρήσουμε την άνοιξη που διένυε ο κινηματογράφος κατά το μεσοπόλεμο στην Γερμανία πριν την άνοδο του ναζισμού. Οι ομοιότητες σταματούν εδώ, αφού το “Metropolis” ξεχωρίζει για άλλες εξίσου σπουδαίες αρετές. Μια ταινία που πέρα από την καλλιτεχνική της αξία, την συνόδευε μια κακοτυχία μυθικών διαστάσεων αφού μέχρι το 2008 δεν υπήρχε κανένα αντίτυπο της αρχικής της έκδοσης. Από την προηγούμενη Πέμπτη έχουμε την δυνατότητα να παρακολουθήσουμε στις ελληνικές αίθουσες την νέα πλήρη επανέκδοση της αυθεντικής έκδοσης του 1927.
Το “Metropolis” αν και δεν είναι το τυπικό δείγμα του γερμανικού εξπρεσιονισμού συνδέεται οργανικά μαζί του αφού μοιράζεται αρκετά υφολογικά και θεματολογικά στοιχεία. Επιπλέον, υιοθετεί πολλά στοιχεία από καλλιτεχνικά ρεύματα που τότε ήταν στα σπάργανα, όπως η Αρ Ντεκό ή βρίσκονταν κάποια χρόνια σε εξέλιξη, όπως ο Μοντερνισμός. Ειδοποιός διαφορά κι ίσως και το στοιχείο που καθιστά το “Metropolis” σημαντική ταινία είναι η θεματική του καθώς είναι η ταινία με την μεγαλύτερη επίδραση στις ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Κι είναι ο σκηνοθέτης Φριτς Λανγκ που αξιοποίησε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα τεχνολογικά μέσα της εποχής για να δείξει τον δρόμο στους επόμενους σκηνοθέτες. Έτσι, παραμένει ακόμη και σήμερα εντυπωσιακή η “Metropolis”, η πόλη που μας παρουσιάζεται στη ταινία. Καθώς, η χρήση των ειδικών εφέ που δημιούργησε ο Eugen Schüfftan κάνουν την ταινία να φαντάζει πολλά χρόνια μπροστά από το έτος παραγωγής της.
Στην βασική της πλοκή έχουμε να κάνουμε με μια δυστοπική απεικόνιση της κοινωνίας. Οι εργάτες ζουν στα υπόγεια της Μητρόπολης, προσπαθώντας να τα βγάλουν πέρα δουλεύοντας σε εξαντλητικούς ρυθμούς τις μηχανές ενώ οι αστοί βρίσκονται στο ανώτερο κλιμάκιο και απολαμβάνουν την καθημερινότητα τους. Η Μαρία, μια γυναίκα από τον κόσμο των εργατών συγκεντρώνει τους εργάτες στις κατακόμβες και τους λέει το όραμα της για τον ερχομό του διαμεσολαβητή. Ο διαμεσολαβητής παρουσιάζεται στο πρόσωπο του Φρέντερ, γιου του Φρέντερσεν που είναι και το αφεντικό της πόλης. Ο Φρέντερσεν θα βάλει το Ρότβαγκ, τον εφευρέτη, να φτιάξει ένα αντίγραφο της Μαρίας με σκοπό να αποσοβήσει τον κίνδυνο από την αφύπνιση των εργατών. Ωστόσο, ο εφευρέτης επειδή μισεί τον Φρέντερερ, θα δώσει εντολές στο ρομπότ Μαρία να οδηγήσει τους εργάτες σε εξέγερση και σε καταστροφή των μηχανών.
Η καταστροφή θα τους φέρει όλους σε απόγνωση αφού και τα παιδιά των εργατών θα κινδυνεύσουν να πεθάνουν. Ώσπου, ο Φρέντερ θα δώσει την λύση, πρώτα σκοτώνοντας τον εφευρέτη κι ύστερα συμφιλιώνοντας τον πατέρα του με τους εργάτες. Έτσι, η ιστορία θα λήξει με ένα χαρούμενο τέλος, για να επαληθευτεί το ρητό που διαβάζουμε στην αρχή της ταινίας “Ανάμεσα στα χέρια και το μυαλό πρέπει να είναι η καρδιά”. Ο κακός εφευρέτης δεν θα υπάρχει πλέον, η αρμονία θα επιστρέψει στη μητρόπολη και ο Φρέντερ θα έχει στην αγκαλιά του την Μαρία. Τέλος που αργότερα αποκήρυξε ο Φριτς Λανγκ κι όπως εύστοχα παρατηρεί ο Βασίλης Ραφαηλίδης σε άρθρο του για την ταινία, “Μετά την πρόταση του Γκέμπελς να αναλάβει την διεύθυνση του ναζιστικού κινηματογράφου μάλλον κατάλαβε πως η καρδιά δεν είναι ο καλύτερος διαμεσολαβητής ανάμεσα στα χέρια και το μυαλό”.
Έχει ωστόσο ένα παραπάνω ενδιαφέρον να μείνουμε στο μήνυμα της ταινίας γιατί μπορεί να μας δώσει χρήσιμα συμπεράσματα για την επιστημονική φαντασία γενικότερα. Καταρχήν, η ταινία βρίθει από συμβολισμούς και παραλληλισμούς με την Βίβλο, μόνο ο διαμεσολαβητής σαν άλλος εκλεκτός αρκεί για να μας βάλει στο πνεύμα. Ωστόσο, αν κι η Μητρόπολη μπορεί να είναι μια δυστοπική απεικόνιση δεν είναι σαφές το πού αναφέρεται, στον καπιταλισμό ή στην Σοβιετική Ένωση; Δεν νομίζω πως μπορούμε να πάρουμε απάντηση. Ακόμη, ορισμένοι παράγοντες, με πρώτο και σημαντικότερο τον διαχωρισμό ανάμεσα σε μυαλό και χέρια, αφεντικά κι εργάτες, συντηρητικοποιούν το μήνυμα της ταινίας. Επίσης, τα προσωπικά πάθη κι η βούληση του ενός δείχνουν να κινούν την ιστορία, αντίληψη που δεν έχει να κάνει με την πραγματικότητα και δανείζεται τα σύμβολά της από την θεολογία. Στον αντίποδα, το 2026 που παρουσιάζεται στην ταινία γίνεται φόβητρο, άρα ενδεχόμενο που δεν πρέπει να φτάσει η ανθρωπότητα, συνεπώς στον απολογισμό της καταλήγει θετικά.
Ο Λανγκ ήταν από τους τελειομανείς σκηνοθέτες που δεν άφηναν την παραμικρή λεπτομέρεια να τους ξεφύγει. Άπειρες ώρες γυρισμάτων, πολλές φορές λήψη του ίδιου πλάνου, πρόβες μέχρις εξαντλήσεως των ηθοποιών. Με το “Metropolis” κατάφερε να δώσει μια στερεή βάση για ένα κινηματογραφικό είδος. Αν και στην εποχή της ήταν μια ταινία που ατύχησε και δεν πήγε καθόλου καλά εμπορικά. Κι ενώ ήταν η πιο ακριβή παραγωγή του βωβού κινηματογράφου, με χιλιάδες κομπάρσους κι εξεζητημένα σκηνικά, δεν απέφερε έσοδα κι έγινε η αιτία για να χρεοκοπήσει η εταιρία παραγωγής. Η κόπια που βλέπαμε τόσα χρόνια ήταν η αμερικάνικη κουτσουρεμένη εκδοχή. Νομίζω πως πέρα από οτιδήποτε μπορεί να ειπωθεί είτε για την καλλιτεχνική αξία της ταινίας είτε για τον πρωτοποριακό της ρόλο στον κινηματογράφο, παραπάνω αξία έχει η πορεία της στο εμπορικό κύκλωμα. Μια ταινία που κυριολεκτικά έβαλε λουκέτο στην εταιρία παραγωγής και κόπηκε σχεδόν η μισή για να προβληθεί στις αίθουσες, σήμερα αποτελεί ένα από τα αριστουργήματα της έβδομης τέχνης.